Kręgosłup – budowa, podział, funkcje i najczęstsze schorzenia

Kręgosłup – budowa, podział, funkcje i najczęstsze schorzenia, 7.9 out of 10 based on 17 ratings

Przez lekarzy określany chłodnym, łacińskim Columna vertebralis, przez humanistów – nazywany szkieletem moralnym, osią człowieczeństwa. Nie bez kozery uznawany też za (dosłowną i przenośną) podporę ducha, bo kręgosłup – a o nim oczywiście mowa – to zarówno praktyczna, jak i ujmowana w poetyckich przenośniach podstawa ludzkiego ciała i ducha.

Pomijając jednak wzniosłe interpretacje wierszokletów i skupiając się na kwestiach opisanych w poważanych publikacjach lekarskich – ludzki kręgosłup należy przede wszystkim opisać jako główną, wchodzącą w skład układu kostnego oś, zbudowaną z 33 lub 34 kręgów i rozciągającą się od nasady głowy, aż do miednicy.

Idąc śladem naukowych ustaleń i nadal opisując podtrzymujący ciało krzyż należy zauważyć, że z medycznego punktu widzenia kręgosłup dzieli się na jasno opisane części. To właśnie one – czyli część szyjna, część piersiowa, część lędźwiowa, część krzyżowa i część guziczna (nazywana także ogonową), szczegółowa budowa oraz opis funkcji i charakterystyka działania kręgosłupa będą nadrzędnym tematem tego artykułu.

Ogólnie o kręgosłupie

Podstawowy podział kręgosłupa

Kręgosłup jest centralnie położonym, podporowym narządem ciała człowieka, zbudowanym z ułożonych na sobie kręgów otaczających i ochraniających rdzeń kręgowy. U dorosłego człowieka długość kręgosłupa wynosi średnio od 40 do 45% długości całkowitej ciała. Wymiary poszczególnych kręgów są natomiast nieokreślone żadną normą – ich wielkość zależna jest od wieku, płci i wagi konkretnej osoby. Warto jednak zauważyć, że kręgi mieszczące się w odcinku lędźwiowym są masywniejsze od kręgów leżących w odcinku piersiowym, które z kolei są większe od kręgów szyjnych. Ta charakterystyczna i występująca u wszystkich ludzi dysproporcja wynika z przystosowania kręgosłupa do rosnącej masy podtrzymywanego ciała i pomaga krzyżowi w pełnieniu jego podstawowych funkcji. A te ostatnie są przecież niemożliwe do przecenienia. Wszak siła nośna kręgosłupa wynosi aż 350 kilogramów!

Kręgi, czyli kręgosłup w szczególe

Kręgi są kośćmi, których rozmieszczenie przyrównać można najtrafniej do ułożenia pierścieni obejmujących walcowatą tuleję, w której centrum znajduje się nieprzerwany rdzeń kręgowy.
Każdy kręg zbudowany jest z bardzo masywnego, stabilnego trzonu oraz z dwóch, łączących się z tyłu, łukowatych blaszek tworzących przestrzeń nazwaną otworem kręgowym. Przestrzeń ta – po połączeniu wszystkich kręgów – tworzy kanał kręgowy, w którym zlokalizowany jest oczywiście rdzeń i nerwy rdzeniowe.

Od wspomnianych już, łukowatych blaszek odchodzą wyrostki, z których – przez skórę – wyczuwalne są jedynie wyrostki kolczyste. To właśnie te elementy stanowią pomost między kręgiem a układem mięśniowym – do nich przyczepione są mięśnie odpowiadające za to, że kręgosłup jest dynamicznym, funkcjonalnym mechanizmem, a nie sztywną, nieefektywną osią.

Skupiając się na budowie kręgów należy także zwrócić uwagę na rolę dysków – niewielkich chrząstek włóknistych i krążków międzykręgowych, które z jednej strony są zmorą sporowców i nieuważnych amatorów ćwiczeń fizycznych, a z drugiej – pełnią ważną, amortyzującą funkcję. To one właśnie absorbują wstrząsy i sprawiają, że mimo nawet dużych, nagłych przeciążeń – kręgosłup utrzymuje swoją ciągłą, stabilizującą formę.

Stabilizacja ta jest ugruntowana dodatkowo przez mocne, łączące kręgi więzadła, które ograniczają nadmierną ruchomość kręgosłupa i wespół z dyskami utrzymują poprawne ułożenie jego cząstek elementarnych, przez co oś kręgowa może spełniać funkcję chroniącej obudowy zabezpieczającej wrażliwy rdzeń przed groźnymi dla życia i zdrowia urazami.

Nie wolno ponadto zapominać, że kręgi – omówione dotychczas z naciskiem na ich stabilizacyjną i zabezpieczającą rdzeń funkcję – pełnia też rolę kanału, przez który przewodzone są impulsy nerwowe. To właśnie przez charakterystyczne otwory kręgowe przechodzą korzenie nerwowe, czyli odchodzące od rdzenia wiązki nazywane potocznie korzonkami.

Funkcjonalny kształt

Kości, więzadła i mięśnie budują esowatą, stabilizującą i utrzymującą postawę oś o esowatym kształcie. Ten charakterystyczny dla naczelnych zarys umożliwia poruszanie się na dwóch nogach i utrzymanie wyprostowanej postawy oraz zapewnia równowagę ciała. Gdy spojrzymy na linię kręgosłupa z przodu – będzie ona przypominała swoją budową stabilną i prostą, zwężającą się ku górze, antyczną kolumnę. Wystarczy jednak odwrócić oś bokiem żeby zauważyć, że jej linia jest lekko powyginana, swoim kształtem powodująca skojarzenia z literą „S”. Krzywizny te – określane nazwą kifoz i lordoz – uznaje się za wygięcia fizjologiczne, odgrywające ważną role dla statyki ciała, pionizacji sylwetki i amortyzacji wstrząsów wywołanych poruszaniem się. Oprócz lordoz i kifoz (ustalających się ostatecznie w wieku około 20-25 lat), kolejnymi, charakterystycznymi dla kręgosłupa wygięciami są skoliozy – naturalne skrzywienia boczne, które przechodzić mogą w stan chorobowy.

Kręgosłup w odcinkach

Na skoliozy narażone są przede wszystkim kręgi piersiowe, krzyżowe i lędźwiowe. Te najdelikatniejsze, najmniejsze i najbardziej ruchome – kręgi szyjne – najczęściej natomiast ulegają mikrourazom. To właśnie na tych siedmiu, drobnych kostkach spoczywa głowa (ważąca średnio 1/7 wagi ciała) i to przez otwory w wyrostkach bocznych kręgów szyjnych przebiegają tętnice odpowiedzialne za unaczynienie tylnej części mózgu. Jakby tego było mało – to także kręgi tworzące odcinek szyjny kręgosłupa odpowiadają za gros przypadłości, takich jak bóle głowy, nieprzyjemne szumy w uszach czy zaburzenia widzenia, migreny, a nawet – mdłości i nudności (przyczyną tych objawów są oczywiście schorzenia kręgów szyjnych – wywołane najczęściej urazami).

Bardziej stabilny, bo wzmocniony żebrami jest odcinek piersiowy kręgosłupa, składający się z 12 kręgów. Wzdłuż tego odcinka umiejscowione są zwoje międzykręgowego autonomicznego układu nerwowego, który odpowiada między innymi za prawidłową pracę gruczołów wewnętrznych. Także ten odcinek narażony jest na skoliozy czy rotacje kręgów, które wywołać mogą neuralgię międzyżebrową, a więc bardzo uciążliwe bóle promieniujące wzdłuż żeber i uniemożliwiające płynne oddychanie.

Kolejny odcinek kręgosłupa – czyli składająca się z 5 kręgów część lędźwiowa – uznawany jest za najbardziej przeciążony, a więc najmocniej narażony na urazy fragment całej osi. Fakt ten – udowodniony licznymi badaniami przeprowadzanymi w oparciu o kliniczne przypadki – jasno wskazuje, jak duże spustoszenie w kondycji „krzyża” powoduje nadwaga i siedzący tryb życia, których największą ofiarą jest właśnie odcinek lędźwiowy, którego zwyrodnienia objawiają się zapaleniem korzonków, niedowładami, lumbalgią czy porażeniami w obrębie kończyn dolnych.

Na podobne schorzenia narażona jest też kość krzyżowa, powstająca wskutek zrośnięcia pięciu kręgów krzyżowych. Tyle tylko, że jej zwyrodnienia wynikają najczęściej z przeciążenia stawów biodrowo-krzyżowych, których następstwem są powodujące duży dyskomfort, trudne w leczeniu zapalenia.

Odcinek ogonowy – czyli ostatnia część osi, składająca się z 3-5 zrośniętych ze sobą kręgów guzicznych – nie spełnia żadnej funkcji powiązanej z dźwiganiem ciężaru czy stabilizacją ciała. Uznaje się ją za pozostałość ewolucyjną, która – mimo zerowej funkcjonalności – także może stać się przyczyną bolesnych problemów, będących najczęściej konsekwencją nieszczęśliwych upadków.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena: 7.9/10 (17 głosy)
Komentarze do artykułu
  1. janek | Odpowiedz
  2. antar | Odpowiedz
  3. Student med | Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Przeczytaj poprzedni wpis:
Choroby kręgosłupa
Choroby kręgosłupa

W XXI wieku coraz większa liczba osób uskarża się na dolegliwości bólowe, pojawiające się w obszarze kręgosłupa. Oczywiście, lwia część...

Zamknij